Historische context: De Koude Oorlog (1945-1991)

Datum 10 oktober 2015
Uploader Anoniem
Niveau HAVO
Methode Geschiedenis Werkplaats

Samenvatting van "De Koude Oorlog" van het examenkatern HAVO van Geschiedenis Werkplaats. Bevat paragraaf 3.1, 3.2 en 3.3. Succes met leren!

Samenvatting downloaden of printen
Stuur jouw samenvatting
Inhoud

3.1 Blokvorming in Europa (1945-1955)

De Sovjet-Unie werd een totalitaire dictatuur, waarbij alle macht in handen was van de communistische partij, die werd geleid door Stalin

De economie werd volledig door de staat gecontroleerd en vrijheid van meningsuiting was er niet

Roosevelt, Stalin en Churchill spraken af dat Europa na de oorlog verdeeld zou worden in invloedssferen, maar na de dood van Roosevelt liep dat allemaal anders

Zijn opvolger Truman dacht dat Stalin het communisme in heel Europa wilde verbreiden en Stalin dacht dat Truman een einde wilde maken aan het communisme

In juli 1945, vlak na de Duitse capitulatie kwamen Truman, Stalin en Churchill naar Potsdam om afspraken te maken over een vredesregeling met Duitsland en over de nieuwe machtsverhoudingen, maar er kwam alleen nog maar meer wantrouwen

Stalin bracht in buurlanden Polen, Tsjecho-Slowakije, Hongarije, Roemenie en Bulgarije communisten aan de macht

In maart 1947 zei Truman dat de strijd in Griekenland onderdeel was van een wereldwijde strijd tussen vrijheid en onderdrukking. De VS moesten volgens hem ‘vrije volken’ helpen tegen de communistische dreiging. Deze Trumandoctrine leidde tot de containmentpolitiek, de politiek om het communisme overal in te dammen waar de VS communistische expansie vreesden

Europa raakte verdeeld in 2 ideologische machtsblokken: het Oostblok onder leiding van de Sovjet-Unie en het Westen onder leiding van de VS

In 1948 probeerde Stalin heel Berlijn in handen te krijgen door de toegangswegen tot West-Berlijn af te sluiten. De Amerikanen gingen West-Berlijn voorzien van voedsel en brandstof door een succesvolle luchtbrug

In mei 1949 hief Stalin de Blokkade van Berlijn op en 2 weken later werd in West-Duitsland een democratische Duitse staat gevormd -> de Bondsrepubliek Duitsland. In Oost-Duitsland werd de communistische DDR gesticht

Oprichting NAVO 1949 -> militair bondgenootschap van de VS met de West-Europese landen

3.2 Confrontatie en co-existentie (1955-1963)

Toen in 1949 de NAVO werd opgericht, mocht Bondsrepubliek Duitsland geen lid worden.

In 1955 sloot Bondsrepubliek Duitsland zich aan bij de NAVO

De Sovjet-Unie richtte als reactie hierop in 1955 het Warschaupact op, waarbij de DDR gelijk lid werd

Dood Stalin -> 1953, einde van de ergste onderdrukking

De nieuwe leider Chroesjtsjov rekenende in 1956 in een toespraak af met Stalin, die hij beschreef als een misdadige tiran. Chroesjtsjow wilde de communistische dictatuur handhaven, maar er was kritiek mogelijk op Stalin

In Oost-Europa ontstond hoop op meer vrijheid

In Boedapest durfden op 23 oktober 1956 studenten te demonstreren voor vrijheid en democratie -> ze trokken o.a. een standbeeld van Stalin omver

Communistische leider Nagy beloofde allerlei dingen:

  • Onderhandelingen
  • Einde maken aan machtsmonopolie van communistische partij
  • Democratie met meer partijen
  • Vertrek van Sovjettroepen
  • Hongarije stapt uit Warschaupact en wordt neutraal

Chroesjtsjov accepteerde dat niet -> hij zette op 4 november het Rode Leger in en binnen een paar dagen was het voorbij

De VS heeft Hongarije niet gesteund omdat de risico op WO 3 te groot was-> Sovjet-Unie kon in haar eigen invloedssfeer de eigen gang gaan

Stalin noemde oorlog met kapitalistische landen onvermijdelijk genoemd

Chroesjtsjov wilde vreedzame co-existentie -> beleid van landen om elkaars politieke tegenstanders te zijn en vreedzaam naar elkaar te zijn

Berlijn was in 1961 nog het enige gat in het Ijzeren Gordijn

Rond 1960 werd de uittocht in de DDR naar West-Berlijn heel groot, en daarom vond Chroesjtsjov dat het niet zo langer kon

Op 13 augustus 1961 begon de DDR met de bouw van de Berlijnse Muur

Het doel van de DDR was bereikt -> de uittocht was gestopt waardoor het voortbestaan van de communistische staat verzekerd was

Kennedy was opgelucht -> een muur was beter dan oorlog of het opgeven van West-Berlijn. Ze ondernamen daarom niks

De Cubacrisis in 1959 -> de gevaarlijkste confrontatie van de Koude Oorlog

Rebellen op Cuba hadden de pro-Amerikaanse regering verjaagd. Hun leider Fidel Castro vestigde een communistische eenpartijstaat

Kennedy liet in 1961 een invasie uitvoeren door anticommunistische Cubanen omdat ze een communistische staat zo dichtbij onaanvaardbaar vonden

Chroesjtsjov besloot Castro te beschermen met kernwapens

In oktober 1962 ontdekten de Amerikanen lanceerinstallaties voor atoomraketten op Cuba

Chroesjtsjov leek de verliezer, maar in geheime onderhandelingen hadden de VS hem zijn zin gegeven -> de Amerikanen haalden hun kernraketten weg uit Turkije

3.3 Ontspanning (1963-1991)

Val Berlijnse Muur -> 1989

Einde van de Sovjet-Unie -> 1991

Na de Cubacrisis was er een periode van ontspanning -> detente

Oorzaak uit de hand lopen van Cubacrisis-> Kennedy en Chroesjtsjov praten niet met elkaar -> gevolg, een hotline

Detente leidde tot onderhandeling over atoomwapens -> afspraken maken over wapenbeperking, minder kosten en vertrouwen toenemen

Breznjevdoctrine -> Breznjev, de opvolger van de afgezette Chroesjstsjov, zei in 1968 dat de Sovjet-Unie militair zou ingrijpen in landen die dreigden af te glijden naar het kapitalisme

Laatste Sovjetinval in Oost-Europees land -> Tsjecho-Slowakije

Voortaan was een dreiging al voldoende

Na 1975 nam de spanning in de Koude Oorlog weer toe, de kernwapenwedloop werd hervat

Sovjet-Unie plaatste middellange afstandsraketten waar heel Europa met atoombommen kon worden getroffen

NAVO besloot honderden middellange afstandsraketten in West-Europa te plaatsten

Amerikaanse president Reagan lanceerde onder de naam strategisch defensie initiatief (SDI) een plan voor een ruimteschild, met raketten die kernraketten uit de lucht konden schieten

Michail Gorbatsjov, die in 1985 aan de macht kwam, zei dat de Sovjet-Unie deze nieuwe stap niet aankon

Onder Breznjev waren de communistische ecnomieen volledig vastgelopen

Gorbatsjov en Reagan ging praten over ontwapening

In 1987 kwam er een sensationeel verdrag, waarin de leiders afspraken de kernraketten voor de middellange afstand te vernietigen

Gorbatsjov dacht dat het communisme alleen kon overleven als er belangrijke hervormingen werden doorgevoerd (glasnost en perestrojka)

Glasnost (openheid) -> over alles moest vrij gesproken kunnen worden

Perestrojka (verbouwing) -> economie moest anders worden georganiseerd, staat moest ruimte geven aan particulier initiatief

Gorbatsjov versnelde de ondergang van het communisme -> economie ging achteruit, armoede nam toe, critici van het communisme kregen meer ruimte

Eind 1988 liet Gorbatsjov de Breznjevdoctrine los -> alle volkeren moesten hun eigen keuzes maken

In 1989 ging het communisme in het ene na het andere Oost-Europese land ten onder

Sovjet-Unie begon uiteen te vallen -> Baltische staten scheidden zich als eerst af

Macht in Rusland kwam in handen van rivaal Boris Jeltsin -> hij zette Gorbatsjov af, hief de Sovjet-Unie in december 1991 op en verbood de communistische partij

Frankrijk en andere Europese landen waren bang dat Duitsland Europa zou overheersen -> beter samenwerken

Verdrag van Maastricht -> Europese Unie werd opgericht en afspraken werden vastgelegd over invoering van een Europese munt en samenwerking

EU werd vanaf 2004 uitgebreid met een groot aantal Oost-Europese landen.