Samenvatting katern de eenwording van Europa

Datum 18 januari 2017
Uploader Thomas
Niveau VWO

Een samenvatting van het katern "de eenwording van Europa" voor 6VWO geschiedenis.

Samenvatting downloaden of printen
Stuur jouw samenvatting
Inhoud

Karel

Opkomst

Karels vader, Pippijn, hielp de paus in Italië om de Langobarden te verslaan. Hiervoor had de paus Pippijn tot Koning van Francië gezalfd. Pippijn stichtte toen de Karolingische dynastie, vernoemd naar zijn vader Karel Martel. Toen hij overleed werd zijn rijk gesplitst tussen zijn twee zoons: Karel en Karloman. Ze gingen elkaar vermoedelijk aanvallen omdat ze beiden ontevreden waren met hun erfdeel. Maar Karloman overleed plots en Karel eiste het gebied snel op en werd koning van de Franken.

Veroveringen

Karel was een kruisvaarder en wilde het Christendom verspreiden (KA). De Moren waren door zijn grootvader gestopt en daarna stelden ze door interne strijd niet veel meer voor. Daarom kon Karel zijn aandacht leggen op het noorden, waar Germaanse stammen rooftochten hielden die op hun beurt werden opgejaagd door nomaden uit Azië en Slavische stammen.

Saksen

Karel had de meeste moeite met de Saksen die in Noord-Duitsland de grens onveilig maakten. Van 775 tot 785 trok hij ieder jaar ten strijde, maar hij had moeite om het veroverde gebied vast te houden. De Saksen kwamen namelijk steeds in opstand. Tot hij vrede sloot met de Saksen, in ruil voor de bekering van hun leider. 10 jaar later waaide het verzet weer op en hij liet de Saksen deporteren. In 802 was het verzet eindelijk gebroken.

Noord-Italië

In 773 trok Karel, op verzoek van de paus, de Alpen over om de Langobarden te verslaan en hij belegerde hun hoofdstad Pavia. Een jaar later viel Pavia. Toen liet hij zich kronen tot koning der Langobarden.

Beieren

In 787 voegde hij Beieren bij zijn rijk door de vazalstaat binnen te vallen, deze was namelijk te onafhankelijk volgens Karel. 4 jaar later werd Beieren aangevallen door de Avaren. Karel versloeg de Avaren en voegde hun gebied toe aan zijn rijk onder de naam Ostmark (dit gebied was ongeveer Slovenië, Oostenrijk en Hongarije).

Mislukkingen

Hij faalde echter in Bretagne en Spanje.

Pyreneeën

De Pyreneeën werden na zijn Spaanse fiasco wel toegevoegd aan zijn rijk onder de naam Spaanse Mark.

Kroning tot Keizer

Omdat de keizer van het Oost-Romeinse rijk een vrouw is (heeft zoontje vermoord) was er eigenlijk geen keizer meer, de kerk stond er in ieder geval niet meer achter. Daarom kroonde de paus Karel de Grote tot keizer in 800.

Motief

Karel vergrootte, net als de Romeinen, zijn rijk om veilige grenzen vast te stellen. Hij vocht dus vanuit defensieve motieven. Bovendien wilde hij het christendom verspreiden. Door zijn sterke cavalerie verschansten zijn tegenstanders zich, hierdoor vocht Karel amper veldslagen.

Erfenis

De erfenis van Karel:

  • Verbondenheid in West-Europa (door christendom)
  • De bisschop van Rome had zich losgemaakt van Byzantium. Zo was het niet verbonden met het het oosterse christendom en werd het de leider van het Europese Christendom

Napoleon

Opkomst

Napoleon was officier in het Franse leger waar veel adellijke officieren werden verdacht van verraad en daarom vervangen werden door jonge en impulsieve officiers. De revolutie had net plaatsgevonden en veel adellijke officieren waren naar het buitenland. Frankrijk verklaarde Oostenrijk en Pruisen de oorlog omdat ze Frankrijk zouden gaan binnenvallen samen met de gevluchte officieren om de oude situatie weer te herstellen. Daarna verklaarde het ook preventief Groot-Brittannië en de Nederlandse Republiek de oorlog omdat Frankrijk de Oostenrijkse Nederlanden (België) had ‘bevrijd’ en dit had tot spanningen met deze landen geleid.

Napoleon bewees zich door de marinestad Toulon te veroveren op een contrarevolutionair leger en een Britse vloot. Hij werd als beloning hiervoor benoemd tot generaal. Twee jaar later verdedigde hij de regering van een woedende massa door kanonnen op de massa te laten schieten. Als dank en om van hem af te zijn kreeg hij de onmogelijke opdracht om Italië te ‘bevrijden’ van de Oostenrijkers. Tegen alle verwachtingen in lukte dit. Direct daarna sloot hij eigenhandig vrede met de Oostenrijkers in 1797. Frankrijk deed het daarna goed in de oorlog en Pruisen trok zich terug. Alleen Groot-Brittannië was nog in oorlog met de Fransen.

Napoleon vertrok toen, zonder toestemming van de regering, naar Egypte en bezette het gebied. Dit om de Britse handel te treffen. Hij heerste hier als islamitisch vorst tot hij in 1799 terugkeerde naar Frankrijk om het land te beschermen voor een coalitie van de Britten, Oostenrijkers en de Russen. Hij werd als held ontvangen, door zijn avontuur in Egypte (dat niet veel voorstelde) had hij een reputatie opgebouwd. In de hoofdstad greep hij de macht. Zowel intern als extern werd Frankrijk bedreigd. Hij sloot vrede met Rusland en versloeg de Oostenrijkers in Italië. Daarna pakte hij de interne onrust aan. Hij verzoende zich met de kerk door ze gedeeltelijk de beroofde privileges terug te geven. Bovendien nodigde hij gevluchte edelen uit om terug te komen. Hierdoor kreeg hij geheel Frankrijk achter zich, dit was nodig voor de oorlogen die zouden komen.

Context

De Franse revolutie was tegen de adel maar ook tegen de kerk. Hierdoor joeg het andere landen tegen zich in het harnas omdat die andere landen vreesden dat de revolutie zou overslaan. Bovendien verzette de bevolking zich omdat deze grotendeels katholiek was. Vandaar dat er zowel intern als extern dreiging was voor Revolutionair Frankrijk.

Veroveringen

In 1802 sloot Napoleon vrede met de Britten. Alleen was hij, als generaal, op z’n sterkst in tijden van oorlog. De bevolking hunkerde ook naar oorlog door het nationalisme wat na de verlichting (KA) opkwam en ze vonden dat de ideeën van de verlichting verspreid moesten worden. Bovendien vonden de Britten dat het machtsevenwicht op het Europese continent was verstoord, de Fransen moesten vroeg of laat verslagen worden. Napoleon wilde Europa ook bevrijden en de ideeën van de verlichting verspreiden en invoeren. Hij zag Caesar en Karel de Grote als voorbeelden.

In 1805 kreeg Napoleon weer de Russisch-Brits-Oostenrijkse coalitie tegen zich, hij versloeg deze echter eind datzelfde jaar bij Austerlitz. Hij kreeg hierdoor veel Duits grondgebied in handen waardoor de Pruisen zich bedreigd voelden en Napoleon de oorlog verklaarden. Binnen een paar dagen werd Pruisen verpletterd en Napoleon hield een triomfmars door Berlijn.

In 1810 bereikte Napoleon zijn hoogtepunt. Pruisen was gereduceerd tot een ingesloten afhankelijk staatje. Andere gebieden in Duitsland, Italië en Spanje waren vazalstaten met familieleden van hem op de troon. Hij sloot een bondgenootschap met de Oostenrijkers en de Russen.

Oorzaak militair succes

Waarom slaagde hij erin om Europa te verenigen? Frankrijk was al twee eeuwen het machtigste land op het Europese vasteland. Spanje was gevallen, Rusland was ouderwets en afgelegen, Engeland was op zee oppermachtig en was druk aan het koloniseren, Duitsland was versnipperd, Pruisen was in opkomst maar te zwak voor de Fransen en ook Oostenrijk was geen partij voor de Fransen.

De Franse soldaten waren ook gemotiveerder. Ze hadden een sterker gevoel van nationalisme en wilden oprecht de ideeën van de verlichting verspreiden en zagen zichzelf als verlossers. Er zaten veel vrijwilligers. Bovendien werden de soldaten als vrije burgers behandeld en niet als kanonnenvoer. Ze deelden in de buit en werden onderscheiden bij prestaties.

De Fransen hadden de meeste mankracht. Ze hadden de meeste inwoners op het continent en er werd in 1793, bij een dreigende nederlaag, de dienstplicht (voor alle ongehuwde mannen tussen de 18 en 25 jaar) ingevoerd.

Verder was Napoleon een militair genie. Hij had altijd een tactisch plan paraat die bijna onfeilbaar was.

Zijn tegenstanders waren bovendien nooit eensgezind. Ze vochten in wisselende coalities en ze hadden allen andere doelen. De Russen wilden het Christendom beschermen van de ‘heidense’ verlichting terwijl Groot-Brittannië het oude machtsevenwicht probeerde te herstellen.

Tot slot had hij overal in Europa aanhangers. Hij bracht gelijkheid en vrijheid. Hierdoor werden de Fransen door velen als bevrijders gezien.

Ondergang

Toen Napoleon wilde afrekenen met de Britten door een handelsoorlog te voeren, werkte de tsaar van Rusland niet mee. Hierop besloot Napoleon in 1812 Rusland aan te vallen. 3 maanden later bezette hij Moskou. Maar de regering zat in St Petersburg en Napoleons leger was uitgeput en kon niet verder marcheren. Hij had onderschat hoe zwaar de veldtocht zou zijn. Napoleon besloot te vertrekken uit Rusland, maar werd achtervolgd door de Russische legers. Bovendien verzette de Russische bevolking zich, in tegenstelling tot alle andere Europese volken, tegen Napoleons komst. Dit omdat ze niets voelden voor de ‘heidense’ ideeën van de verlichting. Sterker nog, het riep een gevoel van nationalisme op bij de bevolking tégen de Fransen.

Eenmaal terug in Frankrijk probeerde Napoleon zijn verzwakte leger weer op te bouwen, maar zijn vijanden verenigden zich tegen hem en voor het eerst kwam een coalitie van alle grote mogendheden, op Frankrijk na natuurlijk, tot stand. Napoleon werd door een Brits-Spaans leger in de zomer van 1813 verdreven uit Spanje. Een paar maanden later werd Napoleon in Leipzig verslagen. In 1814 viel de coalitie Frankrijk binnen en Napoleon werd verbannen naar Elba. Een jaar later kwam Napoleon terug naar Frankrijk en hij verzamelde snel een leger. Hij werd op 18 juni 1815 definitief verslagen in de slag bij Waterloo. Daarna werd hij definitief naar St Helena verbannen. Hij overleed daar zes jaar later.

Erfenis

Na jaren van oorlog was de economie zwaar geraakt. Bovendien kregen de verlichte idealen een vieze bijsmaak door al die oorlog. Maar niet alles werd teruggedraaid. Het metriek stelsel werd bijvoorbeeld in veel voormalig bezette gebieden nog steeds gehandhaafd, de invloed van de kerk kwam niet terug, godsdienstvrijheid en gelijkheid voor de wet bleven gehandhaafd en naar Frans voorbeeld werden er wereldwijd grondwetten geschreven in de 18e en 19e eeuw. Deze grondwetten legden vaak de basis voor steeds verdere democratisering (KA). De ideeën van de verlichting (vrijheid, gelijkheid en broederschap) zijn verspreid door de Napoleontische veroveringen en hierdoor kwamen politieke stromingen (liberalisme, socialisme en nationalisme. Als reactie hierop het conservatisme en de confessionelen) op in Europa (KA). En als gevolg van de verspreiding van de ideeën van de verlichting en afkeer van de Fransen kwam het Duitse nationalisme op, met als gevolg de eenwording van Duitsland. Nog een oorzaak hiervan is dat Napoleon het versnipperde Duitsland verenigde onder grotere vazalstaten (denk aan de Rijnbond). Dit laatste geldt ook voor de eenwording van Italië.

Door de Franse bezetting van Nederland is Nederland ook een eenheidsstaat geworden, lokale belastingen werden vervangen door een landelijk belastingsysteem. Ook kreeg Nederland voor het eerst een nationale regering. Ook het nationale onderwijs werd ingevoerd, hierdoor moesten scholen landelijk aan hetzelfde niveau voldoen. En er kwam ook één Nederlandse taal. Het eerdergenoemde metrieke stelsel werd gehandhaafd en ook kwamen er nationale wetboeken. Tot slot werd er een liberale grondwet geschreven die de ideeën van de verlichting waarborgden en zo de weg vrijmaakte voor de democratisering.

Hitler

Opkomst en ontstaan oorlog

Opkomst

Hitler was ‘verlost’ door de eerste wereldoorlog. Hij leidde een doelloos bestaan en kon zijn ambities niet waarmaken omdat hij niet genoeg zelfdiscipline had. Hij vluchtte naar Duitsland om de Oostenrijkse dienstplicht te mijden. In Duitsland werd hij gegrepen door het oorlogsenthousiasme daar. De oorlog gaf hem trots en een doel in het leven. Hij meldde zich bij het leger en vocht aan het Westelijk front. Volgens de geruchten haatte hij verlof, hij zou zelfs voor anderen werken als hij verlof had. Hij was fanatiek en gegrepen door het oorlogsenthousiasme tot het schokkende moment dat Duitsland zich overgaf. Duitsland schotelde de bevolking de hele oorlog lang de leugen voor dat ze aan de winnende hand waren en dat de overwinning nabij was. Dit was echter niet het geval en mede daarom was het volk ontevreden over de vrede van Versailles. Niet iedereen geloofde dat de oorlog echt verloren was. Velen, waaronder Hitler, geloofden in de dolkstootlegende, waar de socialisten de schuld krijgen.

Na de vrede was er chaos in Duitsland. Er was geen werk voor de teruggekeerde soldaten en deze soldaten konden ook niets anders dan vechten. Velen gingen bij knokploegen en zo brak de straatterreur uit. Er waren ook veel partijtjes die de Weimar Republiek omver wilden werpen. Hitler sloot zich bij zo’n partij aan. Met deze partijtjes hadden veel oud-soldaten weer een doel in hun leven. Bij zo’n partij ontdekte Hitler zijn grote talent: het opzwepen van een publiek. Daardoor werd hij leider van de NSDAP. Deze kreeg ook een knokploeg en Hitler werd verheven als leider, als een verlosser. Toen Franse en Belgische troepen na uitblijvende herstelbetalingen in 1923 het Roergebied bezetten, riep de Duitse regering een algemene staking uit en betaalde arbeiders met gedrukt geld. Dit had hyperinflatie als gevolg. Duitsland belandde in een crisis en voedsel werd onverkrijgbaar. Hitler pleegde op het dieptepunt een staatsgreep, maar die mislukte en hij werd gearresteerd.

Duitsland werd uit de crisis gehaald door Amerikaans geld en het leek weer goed te gaan. Tot in Amerika de crisis (KA) toesloeg. Duitsland werd zwaar getroffen en miljoenen raakten werkloos, de democratie werd door velen als zondebok aangewezen. De conservatieve elite had de democratie nooit geaccepteerd en nu keerde de bevolking zich er ook tegen. Hierdoor stegen de anti-democratische partijen in populariteit. De NSDAP werd groot in de rijksdag maar een andere anti-communistische partij blokkeerde de weg voor een absolute meerderheid: de communisten. Uiteindelijk vormden de conservatieven, die het toch al niet zo op de democratie hadden, met de NSDAP een regering met Hitler aan het hoofd. Op 30 januari 1933 werd hij tot rijkskanselier benoemd. De conservatieven vonden Hitler maar een rare kwibus en wilden hem enkel als marionet gebruiken. Dit mislukte.

Hitler maakte van Duitsland binnen de kortste keren een totalitaire staat (KA). Hij kon dat omdat hij de steun van het leger had. Deze steunden hem omdat hij het leger weer wilde opbouwen en omdat de SA ondergeschikt zou blijven aan het leger. Om dat te bewijzen liet hij in de nacht der lange messen de SA-top vermoorden. Hij won, net als Napoleon, de steun van het volk omdat hij rust en welvaart bracht.

Ontstaan oorlog

Hitler lapte het verdrag van Versailles aan zijn laars en hij bouwde een leger op, voerde de dienstplicht in, liet een luchtmacht en een vloot bouwen en hij bezette het Rijnland. Dit gebeurde in de jaren ‘35/’36. 2 jaar later trokken Duitse troepen Oostenrijk binnen en annexeerden het. Daarna wilde Hitler Tsjechoslowakije aanvallen om de Duitsers in Sudetenland te beschermen. Groot-Brittannië en Frankrijk gaven hem toen Sudetenland, als hij zich daarna maar koest hield. De appeasement-politiek. In maart 1939 viel Hitler de rest van Tsjechië aan en dreigde hij Polen binnen te vallen. Frankrijk en Groot-Brittannië beloofden Polen te beschermen, maar Hitler geloofde niet dat ze dit echt zouden doen. Hij sloot een non-agressie pact met de Russen op 23 augustus 1939 en een week later viel Hitler Polen binnen. Twee dagen later verklaarden Groot-Brittannië en Frankrijk Duitsland de oorlog, de tweede wereldoorlog was begonnen (KA).

Oorlog (oorzaken militair succes)

Eind 1941 beheerste Hitler bijna het hele Europese continent. Alle niet bezette gebieden waren bondgenoten of andere fascistische staten. In Rusland kwam hij ver. Dit kon omdat zijn leger door vooruitgang door de industriële revolutie snel en mobiel (KA) was. Zijn leger telde ook 5 keer zo veel man als Napoleons leger. De Duitse economie en productiecapaciteit was de hoogste van het continent. Duitsland had ook de meeste mankracht op Rusland na. Door zijn pact met Rusland had hij tot ‘44 geen tweefrontenoorlog. Net als Napoleon was hij een gewaagd tacticus en dit pakte vaak goed uit. Waar zijn leger gedisciplineerd was, waren zijn tegenstanders vaak verdeeld tussen pacifistisch links en fascistisch rechts en daardoor ongemotiveerd. Hitler had hier geen last van omdat Duitsland geen democratie meer was. Bovendien hadden ook de Duitsers een doel en een missie waarin ze geloofden, waar Karel het Christendom wilde verspreiden en Napoleon de verlichting, wilde Hitler het fascisme verspreiden en lebensraum creëren voor zijn volk. Bovendien waren de Sovjets militair zwak omdat Stalin in een paranoïde bui zijn officiers heeft laten zuiveren en de legerleiding dus niets meer voorstelde. Tot slot werden de nazi’s, net als Napoleon, ontvangen als helden in sommige gebieden. Ze bevrijdden de bevolking in O-Europa van de stalinistische onderdrukking en veel mensen deelden antisemitische gevoelens. Kortom, ze hadden de steun van de bevolking en werden als ‘bevrijders’ gezien.

Ondergang

Zowel Hitler als Napoleon maakten de fout om Rusland te onderschatten en beiden gingen daaraan ten onder. De nazi’s verspeelden hun sympathie bij de Slavische bevolking door ze af te slachten, dit omdat ze untermenschen zouden zijn. Bovendien onderschatte Hitler de reserves van Rusland. Hitler maakte bovendien slechte tactische beslissingen, hij was namelijk geen meestertacticus, maar hij zag zichzelf wel zo sinds de blitzkrieg in Frankrijk. Bovendien mengden de Amerikanen zich weer in de oorlog. En de Amerikaanse mankrachten en productiecapaciteiten zijn veel groter dan de Duitse.Tot slot hield groot Groot-Brittannië stand waardoor de geallieerden een springplank hadden voor hun invasie.

Erfenis

  • Verenigde Naties
  • Verdeeld Duitsland
  • Ondergang nationaalsocialisme
  • Twee supermachten springen in het machtsvacuüm (KA)

Bijpassende kenmerkende aspecten

Karel

  • Verspreiding Christendom in Europa: Karels veroveringen zijn hier verantwoordelijk voor.

Napoleon

  • Verlichting (vooral de verspreiding ervan): Napoleon verspreidde met zijn veroveringen de ideeën van de verlichting door Europa.
  • Opkomst politiek-maatschappelijke stromingen: Door het zojuist genoemde lag de basis voor de opkomst van de politiek maatschappelijke stromingen.
  • Voortschrijdende democratisering: Ook door de verspreiding van de ideeën van de verlichting werden er liberale en democratische grondwetten geschreven die de voortschrijdende democratisering mogelijk maakte.

Hitler

  • In de praktijk brengen van de totalitaire ideologieën: nationaalsocialisme: Onder leiding van Hitler werd deze ideologie in de praktijk gebracht. Dit gebeurde al voor zijn veroveringen.
  • Het voeren van twee wereldoorlogen: Hitlers geopolitieke ambities sleurde Europa in een oorlog.
  • De industriële revolutie: Door de industriële revolutie was het Duitse leger modern en mobiel.
  • Verdeling van de wereld in 2 ideologische blokken en de wapenwedloop: Als Hitler ten onder gaat, ontstaat er een enorm machtsvacuüm. De Amerikanen en de Sovjets springen hier in en zo is de kiem gelegd voor de verdeling van de wereld in 2 ideologische blokken.